01_henkfrancino_boekbinder

ONLINE
boekkunst.nl

Gepubliceerd:
27 maart 2014
» 
HVA op Facebook

Achter de Muren Vispoort in Deventer. Alleen de straatnaam al, zeker in combinatie met de historische bebouwing in het smalle straatje en – even verderop – de restanten van wat eens de stadswal is geweest, ademt één en al ambachtelijkheid. Op nummer 46 wordt het ambachtelijke echt tastbaar. De grote, grijsgelakte deur opent de wereld van Henk Francino (64), de wereld van Francino Handboekbinderij.

Dat een taalkundige, een Engels taalkundige (want dat is Henk Francino) iets met taal en daarmee ook iets met boeken heeft… Het ligt bijna voor de hand. Maar om van daaruit direct de link te leggen naar boekbinden?! Henk Francino neemt ons mee terug naar de jaren zeventig van de vorige eeuw, naar zijn studietijd in Leiden. “Wat ik toen, hoe wetenschappelijk verantwoord ook, vooral deed was het produceren van papier. Heel veel papier. Zo veel dat ik op een gegeven moment niet meer wist wat ik er mee aan moest, hoe er iets van orde in kon worden gebracht. ”
 

 

“Zeven, acht boekbindlessen en ik was gegrepen”


03_henkfrancino_boekbinder
02_henkfrancino_boekbinder

 

“Een vriend van mij wist dat gelukkig wel. Of ik wel eens aan binden had gedacht?! Dat had hij natuurlijk van zijn vader, die boekbinder was. Een eerste gesprek met hem en een stuk of zeven, acht boekbindlessen voor beginners later en ik was gegrepen. Zo zeer zelfs dat ik daarna in Engeland (daar floreerde het boekbinden toen nog volop) vervolgopleidingen ben gaan volgen.”

Vervolgens werd in de loop van de jaren steeds duidelijker dat de banen op het gebied van de Engelse taalkunde steeds minder voor het oprapen lagen. Hij gaf hier en daar nog wel een tijdje les, maar meer en meer merkte hij dat hij er minder en minder voldoening uit haalde. Voldoening die hij juist wel haalde uit wat toen nog niet eens een uit de hand gelopen hobby mocht worden genoemd: boekbinden, handboekbinden om precies te zijn.
 

 


“Elk boek ontvouwt zijn ontstaansgeschiedenis voor mij”

 

“Waar het hem vooral in zit, mijn fascinatie voor het boekbinden? Om te beginnen in de techniek van het boek, in het samenspel van alle delen, en daarmee van alle technieken die er een geheel van maken. Bovendien is het boek natuurlijk een fenomeen met een gigantisch lange geschiedenis. Het mooie is dat ik bij elk boek dat ik onderhanden krijg ter restauratie weer die geschiedenis in duik. En daar weer de mooiste ontdekkingen doe. Want elk boek vertelt niet alleen wat er in staat, het vertelt mij ook hoe het geworden is zoals het geworden is. Het ontvouwt letterlijk en figuurlijk zijn ontstaansgeschiedenis voor mij.” 

Hij is lid van de Stichting Handboekbinden. Hangt daarmee ook de ethische code aan van de ECCO, de European Confederation of Conservator-Restorers Organisations. “Hard nodig, die code. Tot ver in de vorige eeuw werd ons vak nog wel eens zielloos uitgevoerd. Terwijl het juist daarom gaat bij handboekbinden, om de ziel van een boekwerk in ere te houden en tegelijk klaar te maken voor de toekomst. Daar zit dan ook meteen het spanningsveld van wat ik doe: het spanningsveld van verleden en toekomst. Van traditioneel en modern. Want je begrijpt dat ook ons vak, hoe historisch en ambachtelijk ook van aard, zich ontwikkelt en blijft ontwikkelen. Neem chemische lijmen: waren tot niet eens zo lang geleden uit den boze. Maar nu, nu zijn ze er ook in water afbreekbare varianten. Dus met beleid prima te gebruiken. Ook bij eeuwenoude boeken.”

 


 

Per jaar komen en gaan er tussen twee- tot driehonderd boeken bij Francino Boekbinderij. Bij zo’n tachtig procent daarvan gaat het om restaureren en conserveren. “Het vrolijkst word ik van een boek waarvan ik geen idee heb wat ik er mee aan moet. Zo’n boek laat ik eerst vooral liggen. Kijken, daar gaat het dan om. Bestuderen. Het boek op je in laten werken. In al zijn facetten. Zo ontrafel je het beetje bij beetje. En kom je stap voor stap tot de voor dat ene boek beste manier om er weer een prachtboek van te maken. Een boek dat én rechtdoet aan zijn geschiedenis én klaar is voor de toekomst.”

 

“Het vrolijkst word ik van een boek waarvan ik
geen idee heb wat ik er mee aan moet”

 

Over de toekomst gesproken, hoeveel mooie jaren geeft hij zijn vak nog? “Los van het feit dat ik van nature nogal optimistisch ben, zie ik voor de handboekbinderij een mooie toekomst. Begrijp mij goed, ook ik ben niet blind voor de opkomst van het digitale boek. Sterker, ik denk dat het furore gaat maken. Tegelijk ben ik er van overtuigd dat het traditionele van het handboekbinden zijn aantrekking zal blijven houden. Kijk naar het Grafisch Lyceum in Utrecht. Daar is onlangs weer een opleiding handboekbinden gestart. Een avondopleiding waar niet alleen studenten, dus jongeren, van het lyceum zelf maar ook oude(re) buitenstaanders op af komen. Ik bedoel maar!”
 

 


“… een rijke bron van inspiratie”

 

“Bovendien, zeker voor artistieke geesten, voor kunstenaars is handboekbinden een rijke bron van inspiratie. Een ambacht dat als kunstvorm creativiteit alle ruimte biedt. En dat juist door de directe combinatie van het aloude en ambachtelijke en het toepassen van moderne technieken en materialen als geen ander de fantasie weet te prikkelen. Zodat elke beoefenaar zijn eigen draai, zijn eigen signatuur kan geven aan het vak van handboekbinder, aan de kunst van het handboekbinden.” —

 

 

ACHTERGROND

In 1949 werd ik in Den Haag geboren en groeide op in een gezin van vijf kinderen. We woonden vlak achter de duinen, een plek die mij altijd fascineerde: je kon er vanaf de toppen naar Engeland kijken, zei mijn vader. Die opmerking heb ik ter harte genomen. 

Na mijn HBS opleiding raadde mijn lerares Engels mij aan naar de School voor Taal en Letterkunde te gaan. Na voltooiing daarvan ben ik enkele jaren Engels gaan geven, maar ik wilde meer doen met de taal en ben eind jaren zeventig Engels gaan studeren in Leiden.

Dat resulteerde in een specialistisch afstudeeronderwerp op het gebied van taalverandering. 

 

Én in een grote verzameling papier, die ik op geordende wijze wilde opbergen. Dat leidde tot een kennismaking met de wereld van het handboekbinden. 

Een pracht wereld, waarin heel veel te ontdekken was. En dat deed ik, met volle teugen. Maakte mij de kneepjes van het vak eigen. Door er zelf mee aan de gang te gaan en de kennis van de oude rotten in het vak tot mij te nemen.

Na mijn afstuderen heb ik nog enkele jaren les gegeven maar na de verhuizing naar Deventer, waar mijn vrouw Martha een baan kreeg aan de Rijks Hoge School IJselland (nu Saxion), heb ik hier mijn eigen binderij opgezet. 

 

Het Engels ben ik in de marge blijven volgen via een langlopend onderzoeksproject waaraan ik de komende jaren weer meer tijd moet gaan besteden, o.a. met een groot opgezet veldwerkonderzoek in Zuidwest Engeland. 

Ik heb met mijn binderij in de loop der jaren een dankbare klantenkring weten op te bouwen, bestaande uit zowel particulieren als instellingen (bibliotheken, musea, kerken, etc.).


© Het Verborgen Ambacht. Alle rechten voorbehouden. 
Teksten en beelden mogen niet zonder schriftelijke toestemming overgenomen worden.